Lissabon is één van de aangenaamste en sfeervolste Europese steden. Je wordt er al snel verliefd op de chaotische wirwar van straatjes, laat je leiden door de fado, het levenslied van de inwoners van Lissabon, en ontdekt met veel plezier de kunst, cultuur en het lekkere eten in deze stad. Reserveer een paar dagen in je agenda voor de Portugese hoofdstad op de rechteroever van de Taag.
15. Padrão dos Descobrimentos
Dit monument werd gebouwd ter ere van de Portugese ontdekkingsreizigers uit de 15e en 16e eeuw. Het bouwwerk is 52 meter hoog en heeft de vorm van een schip met gebolde zeilen. Aan de zijkanten zie je 33 historische figuren, onder wie Bartolomeu Dias, de eerste die Kaap de Goede Hoop rondde, Diogo Cão, de ontdekker van delen van de Kongostreek, en natuurlijk Vasco da Gama, die de zeeroute naar India vond.
In het monument zelf bevindt zich een tentoonstellingsruimte waar een film en wisselende exposities meer uitleg geven over de tijd van de ontdekkingsreizen. Op het plein eromheen is een grote wereldkaart in de bestrating verwerkt, waarop de Portugese routes over de oceanen zijn uitgetekend. Van bovenaf zie je pas goed hoe sterk Portugal ooit op zee was.
14. Santa Justa (stadslift)
In een stad met flinke hoogteverschillen is een lift geen overbodige luxe. De Santa Justa-lift verbindt de lager gelegen Baixa-wijk met de hoger gelegen wijk Chiado, een niveauverschil van zo’n 32 meter. Het ranke ijzeren bouwwerk werd rond 1900 ontworpen door Raoul de Ponsard, een leerling van Gustave Eiffel. Dat zie je terug in het sierlijke staalwerk en de industriële uitstraling.
De liftkooien zijn van hout en bieden per rit plaats aan 24 mensen. Boven aangekomen kun je via een wenteltrap nog verder omhoog naar een uitkijkplatform met café. Vanaf hier heb je een mooi uitzicht over de daken van Baixa, het kasteel en de Taag. De Santa Justa is tegelijk een handig vervoermiddel en een echte attractie.
13. Rossio (Pedro IV-plein)
Rossio is al meer dan zes eeuwen het kloppend hart van Lissabon. Op dit plein werd markt gehouden, feest gevierd, maar tijdens de inquisitie vonden er ook openbare executies plaats. In het midden staat nu een standbeeld van Pedro IV, de eerste keizer van Brazilië, die korte tijd ook koning van Portugal was. Toen de Fransen het land binnenvielen, week hij met zijn familie uit naar de rijke kolonie Brazilië.
De karakteristieke golvende bestrating en de fonteinen geven het plein een herkenbaar gezicht. Aan de noordzijde vind je het Teatro Nacional Dona Maria II, een statig neoclassicistisch theater uit 1840. Rondom Rossio liggen cafés, restaurants en winkels, waardoor het bijna op elk moment van de dag levendig is.
12. Oceanário de Lisboa
Wereldtentoonstellingen laten vaak opvallende gebouwen achter. Het Oceanário de Lisboa is een van de belangrijkste overblijfselen van de Expo 1998. Van buiten oogt het complex futuristisch, maar binnen stap je een reeks oceanische werelden binnen. Het centrale bassin stelt de open oceaan voor, daaromheen liggen biotopen als een koraalrif uit de Indische Oceaan, de Noord-Atlantische rotskust, de Stille Oceaan en Antarctica.
In totaal leven er meer dan 8000 dieren in zo’n 30 tanks, van kleurrijke vissen en roggen tot pinguïns en zeeotters. Dankzij de brede ramen en loopbruggen zie je de dieren van heel dichtbij, zonder het gevoel van een pretpark. Het is een van de populairste attracties van Lissabon voor zowel kinderen als volwassenen. Wie laat in de middag gaat, ontloopt vaak de grootste drukte.
11. Tram 28
Na een paar dagen klimmen en dalen in Lissabon voel je de stad in je benen. De historische tramlijnen bieden dan een welkom alternatief, en zijn tegelijk een attractie op zich. De bekendste is Tram 28, die met zijn gele wagens door de smalste en steilste straatjes van de oude stad rijdt.
De route voert onder andere langs de wijken Graça, Alfama, Baixa en Estrela. Onderweg rammel je langs uitzichtpunten, kerken en pleinen. Het kan druk zijn, vooral in het hoogseizoen, maar als je een zitplaats bemachtigt, heb je een bewegend panoramavenster op het historische Lissabon.
10. Carmoklooster
Het Carmoklooster van de Karmelietenorde werd voltooid in 1423 en was destijds de grootste kerk van de stad. Bij de grote aardbeving van 1755 stortte het dak echter in en vielen er veel slachtoffers. In plaats van een volledige heropbouw besloot men de ruïne grotendeels te laten zoals hij was.
Vandaag vormt het dakloze schip met zijn hoge gotische bogen een indrukwekkende herinnering aan die ramp. In het complex is een archeologisch museum ondergebracht met onder meer Egyptische sarcofagen, Romeinse tombes en Zuid-Amerikaanse kindermummies. De combinatie van open hemel en oude stenen maakt het Carmoklooster een bijzondere plek om even stil te worden.
9. Avenida da Liberdade
Shoppen kan in Lissabon op veel plekken, maar de Avenida da Liberdade is de meest chique boulevard van de stad. Burgemeester Rosa Araújo liet de 90 meter brede laan in 1882 aanleggen, geïnspireerd op de Parijse boulevards. De straat is anderhalf kilometer lang en beplant met bomen, terrassen en mozaïekvloeren. Hier vind je luxe winkels, hotels en theaters.
Elk jaar op 25 april wordt op de Avenida de Anjerrevolutie van 1974 herdacht. Deze vreedzame staatsgreep maakte een einde aan 40 jaar dictatuur in Portugal. Tijdens de herdenking loopt de boulevard vol met mensen, vaak met een rode anjer als symbool in de hand.
8. Museu Calouste Gulbenkian
Dit museum is gebaseerd op de privécollectie van Calouste Gulbenkian, een Armeense zakenman en medeoprichter van Shell. Hij werd vaak de eerste miljardair ter wereld genoemd en leefde lange tijd in Parijs, waar hij fanatiek kunst verzamelde. Zijn collectie groeide uit tot zo’n 5000 waardevolle stukken, van antiquiteiten tot schilderkunst en sieraden.
Tijdens de Tweede Wereldoorlog week Gulbenkian uit naar Lissabon, waar hij in 1955 stierf. In zijn testament bepaalde hij dat er niets aan de collectie mocht worden verkocht of toegevoegd. In het huidige museum zijn de stukken ondergebracht in twee vleugels, voor oosterse en westerse kunst. De glas- en sieradenontwerpen van René Lalique behoren tot de topstukken, maar ook de rustige museumtuin maakt een bezoek de moeite waard.
7. Rua Augusta
Rua Augusta is de hoofdstraat van de wijk Baixa Pombalina, in het historische centrum. De voetgangerszone verbindt het Rossio-plein met de Praça do Comércio aan de Taag. Aan de zuidkant loop je onder een indrukwekkende triomfboog door, gebouwd ter nagedachtenis aan de verwoestende aardbeving van 1755 en de wederopbouw van de stad. De beelden op de boog stellen belangrijke figuren uit de Portugese geschiedenis voor.
Langs de straat liggen cafés, terrassen en winkels, van internationale ketens tot kleine boetiekjes. Straatartiesten en muzikanten zorgen vaak voor extra sfeer. In Rua Augusta vind je ook het mode- en designmuseum MUDE, dat tijdelijke en vaste tentoonstellingen over vormgeving toont.
6. Alfama
Alfama is de oudste wijk van Lissabon en ligt tegen de heuvel tussen het Castelo de São Jorge en de Taag aan. De naam komt van het Arabische “al-hamma”, verwijzend naar warmwaterbronnen die zich vroeger aan de voet van de heuvel bevonden. Je bereikt de wijk te voet via steile straten en trappen, of met de tram als je de klim wilt vermijden.
Eenmaal boven kom je in een doolhof van smalle steegjes, poorten, pleintjes en uitzichtpunten. Hier klinkt ’s avonds nog vaak fado in bars en restaurants. In Alfama staan ook verschillende oude kerken, waarvan de Santa Maria Maior de Lisboa, kortweg Sé, de bekendste is. Deze kathedraal uit de 12e tot 14e eeuw wordt beschouwd als het oudste gebouw van de stad. Op dinsdag en zaterdag is er een grote vlooienmarkt (Feira da Ladra) bij de Santa Engrácia-kerk.
5. Praça do Comércio
Praça do Comércio, door locals ook Terreiro do Paço genoemd, is een enorm plein direct aan de Taag. Vier eeuwen lang stond hier het koninklijk paleis. In 1511 verhuisde het hof naar deze plek, maar in 1755 werd het paleis volledig verwoest door de aardbeving en de daaropvolgende tsunami. Onder leiding van de markies van Pombal werd het plein opnieuw ontworpen en kregen de omliggende gebouwen uniforme gevels en arcades.
Na de republikeinse revolutie van 1910 kregen de paleisgebouwen een bestuursfunctie. Tegenwoordig huisvesten ze ministeries, kantoren, horeca en musea. De arcades bieden schaduwrijke wandelpaden langs cafés en terrassen. Aan de noordkant staat de eerder genoemde triomfboog, rijk versierd met historische figuren zoals Vasco da Gama en de markies van Pombal zelf.
4. Baixa Pombalina
Baixa Pombalina is de centrale benedenstad van Lissabon, volledig herbouwd na de aardbeving van 1755. Vrijwel alle oorspronkelijke bebouwing stortte toen in. Onder leiding van minister-president Pombal werd een nieuw stratenplan ontworpen met rechte, brede straten en pleinen, een groot contrast met de middeleeuwse wirwar die hier eerder lag.
Bij de herbouw werden voor het eerst systematisch aardbevingsbestendige constructies toegepast. De wijk kreeg een uniforme architectuur met sierlijke maar sobere gevels. Vandaag is Baixa een elegante buurt met winkels, banken, cafés en hotels, waar veel toeristen verblijven en flaneren. Pleinen als Rossio en Praça do Comércio vormen de ankerpunten van de wijk.
3. Torre de Belém
De Torre de Belém is een karakteristieke wachttoren uit het begin van de 16e eeuw en een mooi voorbeeld van de Portugese laatgotiek en renaissancestijl. De architect liet zich inspireren door motieven uit Noord-Afrika, wat je terugziet in de Moorse bogen, kantelen en versieringen. Oorspronkelijk stond de toren midden in de rivier en vormde hij onderdeel van het verdedigingssysteem van de haven tegen piraten en vijandelijke schepen.
Door landaanwinning en veranderingen in de loop van de Taag staat de toren nu aan de oever. Bezoekers kunnen de verschillende verdiepingen en het dak betreden, vanwaar je een weids uitzicht hebt over de riviermonding en de wijk Belém. Samen met het Jerónimosklooster staat de toren op de Werelderfgoedlijst van UNESCO.
2. Castelo de São Jorge
Castelo de São Jorge begon als Moors fort, dat de heuvel en de rivier domineerde. In 1147, toen Lissabon werd heroverd op de Moren, werd het complex omgevormd tot koninklijke residentie. Eeuwenlang speelde het kasteel een rol in de verdediging en het bestuur van de stad. De aardbeving van 1755 richtte ook hier veel schade aan, waarna het complex grotendeels verviel.
Vanaf 1938 werd het kasteel deels gerestaureerd en opengesteld voor het publiek. Je kunt over de dikke vestingmuren wandelen, torens beklimmen en door de binnenhoven dwalen. Het grootste hoogtepunt is misschien wel het uitzicht: vanaf de hooggelegen muren kijk je uit over de daken van Alfama, de Taag en de bruggen van Lissabon.
1. Mosteiro dos Jerónimos
In de wijk Belém staat het Mosteiro dos Jerónimos, een van de mooiste kloostercomplexen van Portugal. De bouw begon rond 1500 en werd gefinancierd met belastinginkomsten op specerijen, goud en edelstenen die tijdens de ontdekkingsreizen het land binnenstroomden. Het klooster is een hoogtepunt van de Manuelstijl, een rijke variant van laatgotiek vol nautische en exotische motieven.
Binnen kun je de kerk en de kloostergang bezoeken, beide rijk gedecoreerd met stenen kantwerk en sculpturen. In de kerk liggen beroemde Portugezen begraven, onder wie ontdekkingsreiziger Vasco da Gama en koning Manuel I met zijn vrouw. Het complex staat op de Werelderfgoedlijst en vormt samen met de Torre de Belém het belangrijkste monumentale ensemble van Lissabon.