Diep in de Franse provincie, in het dorpje Hauterives in de Drôme, staat een bouwwerk dat nergens anders ter wereld bestaat. Het Palais Idéal du Facteur Cheval is een paleis van 26 meter lang en 14 meter hoog, gebouwd van kiezelstenen, schelpen en fossielen door een postbode die nooit een dag architectuur heeft gestudeerd.
Ferdinand Cheval werkte er 33 jaar aan, steen voor steen, vaak ’s nachts bij het licht van een olielamp. Het resultaat is een hallucinant kunstwerk vol grotten, torens, beelden en inscripties dat door André Malraux werd beschermd als historisch monument en door Picasso, André Breton en Max Ernst werd bewonderd als een meesterwerk van naïeve kunst.
Het verhaal van Facteur Cheval
Ferdinand Cheval werd in 1836 geboren in een arm boerengezin in de Drôme, in het zuidoosten van Frankrijk. Hij verliet school op zijn dertiende, werkte als bakkersleerling en werd uiteindelijk postbode in Hauterives. Dagelijks liep hij een rondte van dertig kilometer door het heuvellandschap om brieven en tijdschriften te bezorgen.
Op een dag in 1879, toen hij 43 jaar oud was, struikelde hij over een steen met een bijzondere vorm. Hij raapte hem op, stopte hem in zijn zak en bekeek hem thuis. De volgende dag ging hij terug en vond er meer. Cheval werd gefascineerd door de vormen die de natuur in het gesteente had geslepen en herinnerde zich een lang vergeten droom: een eigen paleis bouwen.
Vanaf dat moment verzamelde hij tijdens zijn dagelijkse postronde stenen. Eerst in zijn zakken, daarna in een mand, en uiteindelijk in een kruiwagen. Elke avond na het werk en vaak tot diep in de nacht metselde hij de stenen aan elkaar met cement en kalk. Zijn buren vonden hem gek. Hij trok zich er niets van aan.
Na 33 jaar, 10.000 dagen en naar eigen zeggen 93.000 werkuren was het paleis klaar. Cheval was toen 76 jaar oud. Hij wilde in zijn paleis begraven worden, maar de Franse wet stond dat niet toe. Dus bouwde hij op tachtigjarige leeftijd in acht jaar tijd zijn eigen mausoleum op het dorpskerkhof, in dezelfde stijl als zijn paleis. Hij noemde het “Le Tombeau du Silence et du Repos Sans Fin” (het Graf van de Stilte en de Eindeloze Rust). Een jaar na voltooiing overleed hij, 88 jaar oud, en werd er begraven.
Wat zie je in het Palais Idéal?
Het paleis is een overweldigende mix van stijlen, culturen en fantasie. Cheval had nooit gereisd, maar liet zich inspireren door de ansichtkaarten en geïllustreerde tijdschriften die hij als postbode bezorgde. Het resultaat is een gebouw dat elementen combineert van Egyptische tempels, Hindoetempels, Algerijnse huizen, Zwitserse chalets en middeleeuwse kastelen, allemaal door elkaar heen geweven in een organisch geheel.
De zuidgevel is het eerste wat je ziet: een muur vol sculpturen, grotten en waterbassins. In het midden staat de Bron van het Leven, bewaakt door een leeuw en een hond. De noordgevel, waaraan Cheval het langst werkte, is nog uitbundiger, met drie gigantische figuren die Caesar, Vercingétorix en Archimedes voorstellen.
Binnenin loopt de Galerij, een lange gang gevuld met reliëfs van dieren: dromedarissen, beren, olifanten, flamingo’s, katten en wolven. Op de muren staan tientallen inscripties en gedichten, sommige van Cheval zelf, andere van dichters die hem inspireerden. Via drie trappen bereik je het terras op het dak, waar Cheval zijn “struikelsteen” (de eerste steen waarover hij in 1879 struikelde) als ereteken heeft neergezet. Bovenop staat de Barbarentoren, die ooit dienst deed als waterreservoir.
Erkenning en invloed
Tijdens zijn leven werd Cheval door zijn omgeving uitgelachen. Maar kunstenaars zagen al vroeg de waarde van zijn werk. André Breton, de grondlegger van het surrealisme, beschouwde het paleis als een voorloper van surrealistische architectuur en bezocht het meerdere malen. Pablo Picasso maakte een serie tekeningen als eerbetoon aan de postbode. Max Ernst creëerde een collage getiteld “The Postman Cheval” die nu in de Peggy Guggenheim Collection in Venetië hangt.
In 1969 verklaarde minister van Cultuur André Malraux het Palais Idéal tot historisch monument, tegen het advies van zijn ambtenaren in. Hij noemde het “het enige voorbeeld van naïeve architectuur ter wereld”. In 2018 verscheen de speelfilm L’Incroyable Histoire du Facteur Cheval, met Jacques Gamblin in de hoofdrol, die het verhaal van Cheval tot leven bracht voor een breed publiek.
Praktische informatie voor een bezoek
Het Palais Idéal ligt in Hauterives, een klein dorp in het departement Drôme in de regio Auvergne-Rhône-Alpes. Vanaf Lyon is het circa anderhalf uur rijden, vanaf Grenoble eveneens anderhalf uur, en vanaf Valence een uur. Vanuit Nederland is het zo’n negen tot tien uur rijden (850 km). Het dichtstbijzijnde vliegveld is Lyon-Saint Exupéry.
Het paleis is het hele jaar door geopend. Van april tot september zijn de openingstijden 9:30 tot 18:30 uur, van oktober tot maart van 10:00 tot 17:00 uur. De entreeprijs bedraagt circa 8 tot 10 euro voor volwassenen en 5 euro voor kinderen. Je kunt tickets vooraf online kopen via facteurcheval.com. Een bezoek duurt gemakkelijk anderhalf tot twee uur als je de tijd neemt om alle details te bekijken en de inscripties te lezen.
Vergeet niet om na je bezoek aan het paleis ook het mausoleum van Cheval te bezoeken op het kerkhof van Hauterives, op een paar minuten lopen. Het is minstens zo indrukwekkend als het paleis zelf en vertelt het laatste hoofdstuk van dit bijzondere levensverhaal.
Combineren met de omgeving
Hauterives ligt in een rustig, landelijk deel van Frankrijk dat zich leent voor een rondreis door de Drôme en de Ardèche. Lyon, een van de gastronomische hoofdsteden van Europa, ligt op anderhalf uur rijden. De Ardèche-kloof (Gorges de l’Ardèche) met zijn beroemde Pont d’Arc is op twee uur rijden. En het Vercors-massief, een spectaculair berggebied met diepe kloven en panoramische wegen, ligt eveneens op bereikbare afstand.